Wie de Gizmotron kent, is niet meer van de jongsten

In de jaren zeventig werd een apparaat ontwikkeld dat een gitaar kon laten klinken als een viool of cello. De zogenaamde Gizmotron leek een veelbelovende uitvinding, maar wist zich uiteindelijk niet te handhaven.

Het apparaatje werd over de gitaarsnaren bevestigd en bestond uit een kastje met toetsen en kleine wieltjes. (Zie foto). Zodra een toets werd ingedrukt, brachten die wieltjes de snaren in trilling, waardoor geluid ontstond dat deed denken aan een strijkinstrument. De gitarist hield daarbij één hand vrij om akkoorden aan te slaan.

Een prototype van deze geluidshervormer werd in 1973 ontwikkeld door Kevin Godley en Lol Creme van de Engelse popgroep 10CC, doordat er het geld niet was om een strijkorkest in te huren. Samen met natuurkundige John McConnell van de University of Manchester werkten zij het idee uit, tot een eerste prototype, dat aanvankelijk “Gizmo” werd genoemd.

Hij is op nummers te horen als het instrumentale “Gizmo my way” en de elpee “Sheet Music”. Nadat Godley en Creme 10CC verlaten hadden, maakten ze in 1977 “Consequences”, een promotie-dubbelelpee voor de Gizmotron. Tijdens het experimenteren bleek dat naast vioolgeluiden ook het raspende saxofoongeluid bereikt kon worden door het versterkte geluid door de geperforeerde sigarettenvloeitjes te filteren. Met de combinatie van Gizmo en steelgitaar lukte het verder de zang van een sopraan te imiteren.

Volgens tijdgenoten gingen Godley en Creme ervan uit dat de mogelijkheden van de Gizmo op deze dubbelelpee grotendeels waren benut, al werkten zij nog met een experimenteel prototype dat met touwtjes en tape bij elkaar werd gehouden.

Later maakte ook Led Zeppelin opnames met de Gizmotron en hij is te horen bij “I’m carrying” op de elpee “London Town” van Paul McCartney. Beperkingen waren dat het apparaatje gevoelig was voor vocht en temperatuursverschillen en dat het lastig was aan te brengen en te bespelen was, waarbij alleen zeer lichte aanslagen mogelijk waren. Volgens insiders was Lol Creme één van de weinigen die er goed mee overweg kon. Over de bespeelbaarheid liepen de ervaringen uiteen.

Een bijkomend probleem was dat de wieltjes moesten functioneren bij zowel dikkere als dunnere snaren, waardoor ze ongelijk afsleten en bovendien niet vervangen konden worden. Als opvolger van de Gizmotron kan de Ebow beschouw worden, een apparaatje op batterijen dat direct met de hand boven de snaren wordt bewogen en via een magnetische veld snaren in trilling brengt en zo het geluid vervormt. De Ebow is ondermeer te horen op nummers van Frank Zappa, Elton John, Emmylou Harris en Ilse de Lange.

De Gizmotron werd ingehaald door gebruiksvriendelijkere alternatieven zoals de Ebow en de synthesizer. Het oorspronkelijke model uit de jaren zeventig verdween al snel uit de markt. In 2013 werd het apparaat nog wel door een klein team ingenieurs opnieuw onder de loep genomen en herontwikkeld, waarna in 2016 een verbeterde versie, de Gizmotron 2.0 op de markt verscheen met de steun van de oorspronkelijke mede-uitvinder Kevin Godley.

Bron: Historiek.net