De twee voorlopers van de Synthesizer

Een synthesizer is een elektronisch muziekinstrument dat klanken en geluiden kunstmatig opwekt. Met een synthesizer is het mogelijk het op te wekken geluid vergaand te beïnvloeden, zodat nieuwe, nog niet bestaande klanken gemaakt kunnen worden. In de Golden Sixties van vorige eeuw liepen popmuzikanten hoog op met dit apparaat maar ze wisten toen niet dat er al twee toestellen dit apparaat voorafgingen en dat waren de Ondes-Martenot en de Ondioline, maar later herontdekt werden.

De ondes Martenot is een van de allereerste elektronische muziekinstrumenten in de geschiedenis, uitgevonden in 1928 door de Franse muzikant en ingenieur Maurice Martenot (1898-1980). 

Geïnspireerd door de zuiverheid van de geluiden geproduceerd door radiolampen tijdens de Eerste Wereldoorlog, ontwikkelde Maurice Martenot dit monodische instrument (dat kan slechts één noot tegelijk spelen). 

De instrumentalist, een ondist genoemd, gebruikt een metalen draad verbonden met een ring die rond de wijsvinger wordt gestoken en langs een lint glijdt en de frequentie van de geluiden continu varieert, waardoor frasering ontstaat die heel dicht bij de menselijke stem of de viool ligt. 

In tegenstelling tot de theremin waarmee het vaak wordt vergeleken, hebben de ondes-Martenot een traditioneel mobiel toetsenbord waarmee je kunt spelen met visuele en nauwkeurige halve toonsignalen, terwijl je speciale luidsprekers activeert. 

In de klassieke muziek: grote componisten als Olivier Messiaen (met name in de Turangalîla-Symphonie) hebben de golven geïntegreerd vanwege hun mysterieuze en boeiende timbre. In de populaire muziek is het instrument is gebruikt door Franse songartiesten zoals Jacques Brel, maar ook door rockgroepen en hedendaagse artiesten, zoals Jonny Greenwood van Radiohead.

De Ondes-Martenot:

De Ondioline:

De Ondioline is een elektronisch muziekinstrument dat werd uitgevonden door de Fransman Georges Jenny. Hij begon eraan te werken rond 1939. In 1946 won hij een belangrijke prijs voor zijn uitvinding. In 1947 gaf hij het instrument de naam Ondioline.

De Ondioline kan verschillende soorten geluiden maken. Het instrument heeft maar één klavier, waardoor je maar één noot tegelijk kunt spelen. Toch kan het geluid sterk veranderen. Zo kan het bijvoorbeeld klinken als een blaasinstrument, maar ook als een heel bijzonder elektronisch geluid.

Jenny bleef het instrument jarenlang verbeteren. Er werden tussen de jaren 1940 en 1960 ongeveer 1200 Ondiolines gemaakt. Veel daarvan werden met de hand gebouwd. In de jaren 1960 werkte Jenny samen met een medisch centrum waar mensen met een lichamelijke beperking werkten. Zij hielpen daar bij het maken van een nieuwe versie van de Ondioline.

De bekendste speler van de Ondioline was Jean-Jacques Perrey. Hij ontmoette Jenny rond 1950 en werd een belangrijke promotor van het instrument. Perrey gebruikte de Ondioline op verschillende bekende muziekopnames en liet zien hoeveel verschillende geluiden ermee mogelijk waren. Ook muzikanten zoals Al Kooper (begeleider van Bob Dylan op “Like a rolling stone”) gebruikten het instrument.

De Ondioline was bijzonder omdat de speler veel controle had over het geluid. Het volume kon worden aangepast met een kniehendel. Het klavier reageerde ook op hoe snel je een toets indrukte. Daarnaast kon het hele klavier een beetje heen en weer worden bewogen om een vibrato te maken, waardoor de toon meer gaat bewegen.

Technisch was de Ondioline vernieuwend voor zijn tijd. Jenny gebruikte speciale elektronische schakelingen en filters om veel verschillende klanken te maken. Een bijzonder onderdeel van het instrument was het systeem voor de aanslaggevoeligheid. Hierbij werd in de originele modellen onder andere een klein stukje blauw asbest gebruikt. Dit maakte bepaalde elektrische effecten mogelijk die het geluid beïnvloedden.

Tegenwoordig krijgt de Ondioline opnieuw aandacht. Muzikant Gotye probeert samen met de organisatie Forgotten Futures oude Ondiolines te restaureren en de kennis over het instrument te bewaren. Hierdoor kunnen deze oude instrumenten opnieuw worden gebruikt. De Ondioline is dus een belangrijk en bijzonder instrument uit de geschiedenis van de elektronische muziek. Georges Jenny was met zijn uitvinding zijn tijd ver vooruit.